Zwierzęta takie jak Border Collie czy teriery niszczą przedmioty lub gonią ruchome obiekty, ponieważ realizują w ten sposób wrodzone sekwencje łowieckie, które przynoszą im biologiczną nagrodę w postaci wyrzutu dopaminy. Aby wyeliminować te uciążliwe nawyki, absolutnie niezbędne jest przekierowanie naturalnego instynktu na legalne, ustrukturyzowane aktywności zastępcze.
Karć psa rasy pracującej za podążanie za instynktem to jak zabranianie mu oddychania. Niestety, wiele metod szkoleniowych wciąż skupia się na tłumieniu natury zwierzęcia, co nieuchronnie prowadzi do zachowań patologicznych. Rozwiązaniem ukutym w oparciu o etologię poznawczą jest świadoma inżynieria instynktu – czyli dostarczenie psu kontrolowanego środowiska, w którym to, co dla niego najważniejsze, jest dozwolone i nagradzane.
Oko i skradanie: Zrozumieć psa pasterskiego
Dla psa zaganiającego sam zmysł wzroku jest głównym kanałem nagrody. Wpatrywanie się, namierzanie i próba kontroli ruchu wokół siebie stają się sensem życia. Kiedy w mieście brakuje owiec, uwaga psa pada na przemieszczające się pojazdy lub biegaczy. Pozwalanie psu na kontrolowaną obserwację bodźców z bezpiecznej odległości i nagradzanie spokojnego odwracania uwagi zabawą polegającą na precyzyjnym "skradaniu się" do specjalnej zabawki (szarpaka) w bezpiecznej strefie uczy psa, w jaki sposób kooperować ze środowiskiem bez popadania w "amok dopaminowy".
Legalna dysekcja: Czego pragnie terier?
Instynkt psa nornikującego, jakim jest terier, zoptymalizowany jest ewolucyjnie pod kątem szybkiego chwytu, zabijania i rozszarpywania. Kiedy zostaje z nim sam na sam w cichym salonie, jego biologiczna potrzeba ujścia napięcia prowadzi wprost do rozszarpania skórzanego fotela. Zbudowanie tak zwanego "Pudełka Dysekcyjnego" – solidnego kartonu pełnego zwiniętych gazet, ukrytych smaczków i gryzaków, pozwala terierowi na legalną rozwałkę. Zaspokojona w ten sposób potrzeba rozszarpywania (Dissect) daje organizmowi sygnał do relaksu, przywracając biologiczną równowagę i ratując domowe meble.
Co dokładnie dziedziczy pies po swojej rasie
To nie jest kwestia temperamentu. Praca Highly heritable and functionally relevant breed differences in dog behaviour z Proceedings of the Royal Society B pokazuje, że różnice behawioralne między rasami mają wysoką odziedziczalność i przekładają się na funkcję. U psów pasterskich podstawy genetyczne ich sposobu pracy opisuje z kolei Genomic evidence for behavioral adaptation of herding dogs.
Dziedziczy się nie całe zachowanie, tylko fragmenty sekwencji łowieckiej — i to, jak mocno każdy z nich jest wzmocniony. Cała sekwencja wygląda tak: namierzenie, skradanie, pościg, chwyt, uśmiercenie, rozszarpanie, zjedzenie. Hodowla polegała na wycinaniu i wzmacnianiu poszczególnych ogniw.
| Grupa | Wzmocnione ogniwo | Co robi w domu |
|---|---|---|
| Owczarki | namierzenie i skradanie, bez chwytu | przygania, zastyga, reaguje na każdy ruch |
| Charty | pościg | rusza za wszystkim, co ucieka |
| Teriery | chwyt i potrząsanie | rozszarpuje zabawki, kopie, poluje na drobne |
| Retrievery | chwyt miękki, przynoszenie | nosi rzeczy w pysku, aportuje bez nauki |
| Gończe | namierzenie węchem, tropienie | idzie za nosem, przestaje słyszeć |
Legalne ujście zamiast tłumienia
Wzorca nie da się usunąć, można mu dać inne miejsce. Zasada jest jedna: zabawa ma zawierać to ogniwo, które u danej rasy jest wzmocnione — i ma się kończyć zamknięciem sekwencji, czyli chwytem.
- owczarek — wędka ze szmatką po łuku, praca na dystans, nauka zatrzymania w pełnym ruchu,
- chart — pościg za wabikiem zakończony dopadnięciem, nigdy samo bieganie bez finału,
- terier — kartony i zwinięte ręczniki z jedzeniem w środku, skrzynia z piaskiem do kopania,
- retriever — aport z wody, szukanie przedmiotu po zapachu, noszenie czegoś na spacerze,
- gończy — tropienie śladu w ogrodzie, rozsypane jedzenie w trawie, spacer wyłącznie za nosem.
Różnice w zabawie widać zresztą od szczenięctwa i da się je opisać metodycznie — robi to praca A Descriptive Methodology for Studying the Ontogeny of Object Play and Breed Differences in Dogs. Jeśli więc Twój ośmiotygodniowy szczeniak potrząsa zabawką w bok, to nie jest przypadek ani zapowiedź agresji. To jego zawód.
Za motywacją do szukania stoi układ, który neurobiologia nazywa systemem poszukiwania. Istotne jest to, że nagradza on samo szukanie, nie znalezienie. Dlatego dziesięć minut węszenia daje więcej spokoju niż godzina marszu — i dlatego pies, który dostał jedzenie z miski bez żadnego wysiłku, nadal chodzi po domu i czegoś szuka.